In de laatst verschenen aflevering van De Brabantse Leeuw wordt het einde van dit eerbiedwaardige tijdschrift aangekondigd: er resten nog twee afleveringen palliatieve zorg en dan is het tijd voor de laatste adem.
Waarom moet de leeuw sterven? Volgens de redactie is het tijdschrift ten onder gegaan aan het succes van het stamboomonderzoek. Ik citeer: Wie op internet 'genealogy' googelt, krijgt 68,5 miljoen hits. Dat is niet zo veel als de 714 miljoen van 'sex', maar geeft toch duidelijk aan hoe wijd verbreid het stamboomonderzoek is. Iedereen doet het en de resultaten worden in toenemende mate gecommuniceerd op internet. Dat ziet er goed en sociaal uit, dat kan leerzaam zijn, dat is misschien een redelijk alternatief voor de papieren publicaties. In werkelijkheid is het rampzalig, doordat de internetpublicaties elke vorm van redactionele begeleiding ontberen en bovendien veelal de bronnen niet worden gecontroleerd. Kritiekloos worden zowel gedrukte als digitale publicaties geciteerd, waarmee lange reeksen van fouten worden gegenereerd. Correcties en kritiek blijken bovendien vaak bepaald niet welkom te zijn, maar worden veelal ervaren als nare stoorfactoren bij de genealogisch fun op internet. De betrouwbare genealogieën die tóch op internet verschijnen, zijn witte raven.
Ik hoor hier echo's van Andrew Keen uit ik geloof het allereerste ding van deze cursus. En ik ben het grotendeels ook met de redactie van De Brabantse Leeuw eens: het is schrikbarend hoeveel er kritiekloos wordt overgeschreven en hoeveel klinkklare onzin er - ook op genealogisch vlak - op het web wordt geplaatst. En dat terwijl juist via internet de afgelopen jaren zo ontzettend veel mooi bronnenmateriaal ter beschikking is gekomen. Voor mijn eigen onderzoek maak ik natuurlijk ook gebruik van internet, maar hoe interessant de gegevens die ik daar vind ook zijn, ik kan ze in 90% van de gevallen niet controleren omdat elke vorm van bronvermelding ontbreekt. Bovendien zijn veel van die sites nogal vluchtig: ze verdwijnen of veranderen hun url, waardoor ze niet meer te vinden zijn.
Het overgrote deel van de stamboomonderzoekers zal deze jeremiade overigens worst wezen en dat is natuurlijk hun goed recht. Voor genealogische die-hards blijft het intussen moeilijk de witte raven onder de genealogische sites te vinden. Dat De Brabantse Leeuw als papieren tijdschrift verdwijnt valt nog wel te begrijpen, maar dat er geen doorstart als "internettijdschrift" wordt gemaakt, vind ik een gemiste kans. Want er is grote behoefte aan betrouwbare, duurzaam raadpleegbare genealogische informatie, ook en vooral op internet.
14 opmerkingen:
Hier wreekt zich de regel die al jaren opgeld doet: mensen zijn op zoek naar informatie, niet perse de waarheid of de enige juiste informatie. Dat vinden veel archivarissen moeilijk te geloven, maar het is niet anders. Ik heb zelf ook deel uitgemaakt van de redactie van de Brabantse Leeuw en toen al was er sprake van opheffing. Het vinden van schrijvers die nog voldoen aan de hoge standaarden van de BL was moeilijk en is alleen nog maar moeilijker geworden. Er is al zoveel gepubliceerd, ook in eigen uitgaven via de copyshop e.d. Dan hoef je geen kritische vragen van redactieleden aan te horen en onderzoekt e doen waar je eigenlijk geen zin meer in hebt. Je kunt het gemakzucht noemen, maar het is de werkelijkheid. Waarom zou je als BL een doorstart willen maken online terwijl er al zoveel online te doen en vinden is? Een regio (Brabant) is niet meer onderscheidend genoeg voor de internetgenealoog en je moet concurreren met commerciële partijen die al veel verder zijn en over geld beschikken.
Einde van een tijdperk, een mooi tijdperk.
Wij als archieven moeten de rol van informatieleverancier blijven vervullen en de bezoeker mag naar hartelust interpreteren en fantaseren al naar gelang de behoefte en tijdgeest.
Inderdaad een gemiste kans. Juist als zij vinden dat er veel bagger op het net wordt gezet door goedbedoelende genealogen, moet een blad als de BL tegenwicht bieden door WEL met verantwoorde publicaties en onderzoeken te komen. Papier goodbye is begrijpelijk, maar inderdaad, een digitale versie is toch wel haalbaar?
Is er ergens een forumdiscussie over deze opheffing gaande?
@Luud: de praktijk is helaas zoals je die schetst. Toch ben ik ervan overtuigd dat er altijd behoefte zal blijven aan 'informatie met een keurmerk', om het zo maar te noemen. Of dat nu in een 'gerenommeerd' tijdschrift is te vinden of op een 'betrouwbare' website maakt mij niet zoveel uit. Gezien het grotere bereik van de laatste optie heeft die natuurlijk mijn voorkeur als de duurzaamheid van de informatie tenminste tot op zekere hoogte wordt gegarandeerd.
In de praktijk heeft 99% van de internet-genealogen hier geen enkele boodschap aan en die moeten ook vooral niet lastig worden gevallen met moeilijke vragen over verifieerbare gegevens etc, laat ze maar lekker van overschrijven uit stokoude tijdschriften, met of - meestal zonder - bronvermelding.
Het gaat mij om de 'wetenschappelijke' genealogie, die de regels van historische wetenschappelijk onderzoek volgt. De praktijk bij De Brabantse Leeuw was de laatste jaren dat Leo Adriaenssen het blad zowat in zijn eentje vulde en het lezerspubliek is ongetwijfeld behoorlijk vergrijsd, maar dat moet volgens mij anders kunnen. Ik ben zeker dat daar publiek voor is, ongetwijfeld een klein select gezelschap, maar toch....
@Rob: voor zover ik weet (en ik volg intussen het stamboomforum en soc.genealogie.benelux via RSS) is dit nieuws nog niet ter sprake geweest in een van deze groepen. Dat geeft denk ik ook de scheiding der geesten weer: ik vermoed dat het lezerspubliek van De Brabantse Leeuw nogal vergrijsd is en lijdend aan digibetes, terwijl het publiek van genoemde websites juist weer weinig boodschap heeft aan een verouderd medium als een gedrukt tijdschrift. Of dat publiek wel een boodschap zou hebben aan een digitale vorm van zo'n tijdschrift valt te bezien, maar lijkt mij in ieder geval het proberen waard....
@Anton
Die informatie met een keurmerk, die zullen wij moeten blijven leveren, als archieven. Interpretatie van informatie blijft toch altijd voorbehouden aan de onderzoeker en dat moeten we maar zo houden.
@23
Vind maar een groep mensen die dat wil gaan doen, en kan doen, op dat niveau met dat medium. Soms zijn dingen "uit de tijd".
@Luud: bij mijn betoog had ik niet de pet van archiefmedewerker op. Archieven moeten inderdaad vooral door blijven gaan met het toegankelijk maken en beschikbaar stellen van hun bronnenmateriaal. Nee, ik had de pet op van historicus en genealoog, als amateur in de beste zin van het woord gaat mij deze ontwikkeling aan het hart. Ik zie het als een verschraling van het terrein en ben ervan overtuigd dat er best een groep enthousiastelingen te vinden is die een digitale Brabantse Leeuw wil opzetten en onderhouden. Ik stel me bij deze beschikbaar...
Goede discussie! Het is op een bepaalde manier jammer dat een informatiebron als de Brabantse Leeuw verdwijnt. Het is ook onvermijdelijk, als je niet kunt aanhaken bij maatschappelijke veranderingen. Dan kun je nog zo van belang zijn, nog zo'n grote geschiedenis hebben, nog zo betrouwbaar zijn, nog zo het gelijk aan je kant hebben... Als je achterblijft, dan ga je ten onder.
In de huidige vorm is er geen markt meer voor het blad. Naar een nieuwe vorm willen ze niet zoeken. Wat rest is een citaat waaruit voornamelijk verongelijktheid spreekt en een soort sneer wordt uitgedeeld richting 99% van de stamboomonderzoekers.
Tja, da's, zoals ik ooit als voorbeeld gaf, blauw brood blijven bakken om vervolgens mistroostig in een hoekje te gaan zitten omdat je klantenkring zo klein blijft (en door een waterkraan past) en dan ook nog al die andere klanten, die liever bruine broodjes kopen, daarvan de schuld te geven.
Een deel van het probleem wordt opgelost door ons: wij zetten de originele bronnen gemakkelijk toegankelijk op internet, dus het kan voor niemand meer ingewikkeld zijn om al die elders verkregen gegevens te verifiëren.
@Chris: dat laatste valt nogal tegen: wij zetten de burgerlijke stand op internet en ook nog wel scans van DTB's maar daar houdt het (voorlopig?) toch wel zo'n beetje mee op. De doorgewinterde genealoog, en dat is misschien maar 5% van de totale populatie, wil méér.
En wat het verifiëren van bronnen betreft: je moet je bronnen wel vermelden om ze te kunnen verifiëren en dat wordt vrijwel nooit gedaan in internetpublicaties. Dat is ook het grote probleem wat ik met die publicaties heb. En dat is ook de reden dat ik ervan overtuigd ben dat er een markt is voor een digitale leeuw.
Goed, nu moet ik van de computer af, want onze Gijs wil Ruimteschip Catan gaan spelen.
@Anton: Als ik die 5% doorgewinterde genealogen (die, neem ik aan, toch al wel aan bronverificatie doet) optel bij die 1% die toch al niet op internet zit, dan tel ik nog altijd meer dan 90% genealogen, die met onze info op internet (straks ook bevolkingsregisters en schepenbankprotocollen) bronverificatie binnen digitaal handbereik heeft. Er niet bij kunnen, kan dan niet meer het bezwaar zijn om bronnen niet te controleren. Andere redenen wel, maar da's niet altijd ons pakkie-an.
Dat mensen vervolgens hun bronnen niet vermelden, da's dan jammer. Een ander kan ze nog steeds verifiëren door gewoon dezelfde gegevens in onze databases na te trekken en de scans daarachter te bekijken. Wij kunnen het de mensen zo makkelijk mogelijk maken, maar niet nóg makkelijker.
Wij beheren de bron en stellen deze beschikbaar, wij geven advies over het gebruik, over goed onderzoek en helpen daarbij, en we garanderen dat iedereen er gelijkwaardig toegang toe heeft, binnen bepaalde kaders, die we met elkaar hebben afgesproken. Wat iemand vervolgens opschrijft of interpreteert of publiceert of wat dan ook... Daar houdt onze verantwoordelijkheid ergens op.
En als we er écht niet uitkomen, dan is Ruimteschip Catan misschien voor ons allen een goede optie... ;-)
@Chris: vanuit het oogpunt van het archief ben ik het helemaal met je eens. Maar (zie enkele reacties terug) ik schrijf dit niet als archiefmedewerker maar als één van die zonderlinge lieden die wel waarde hechten aan verificatie van gegevens. Dat die bedreigde diersoort een volgende stap in de evolutie moet maken om te overleden en dus het internet moet omarmen is evident. Dat de Brabantse Leeuw als papieren tijdschrift verdwijnt is daarom ook best te begrijpen. Dat de redactie echter de handdoek volledig in de ring gooit vind ik onbegrijpelijk en bijzonder jammer. Ik heb de behoefte aan een podium waar ik mijn materiaal kwijt kan en waar ik van gedachten kan wisselen met gelijkgestemden, die - nogmaals - wel waarde hechten aan verifieerbare verhalen. De Brabantse Leeuw heeft in het verleden een hoekje gehad op de site van het erfgoedhuis Brabant, maar daar was de stilte dermate oorverdovend dat zelfs de zoekrobots van Google er met een grote boog omheen gingen! Waarom zou een digitale versie van de Brabantse Leeuw dan nu wel kunnen slagen? Omdat de papieren versie verdwijnt? Of is het lezerspubliek dermate vergrijsd en verstard door digibetes dat daar het élan niet meer vandaan kan komen om een doorstart te maken? Ik weet het niet, ik zou het in ieder geval graag zien gebeuren en zou best bereid zijn om daar een bijdrage aan te leveren.
Overigens, voor wie het weten wil: het ruimteschip Catan heeft wegens een haperende hyperstellar overdrive een noodlanding op de planeet Bhicrat moeten maken, met noodlottige gevolgen voor de ganse bemanning ;-(
Ter aanvulling op al het vorige: de opheffing van De Brabantse Leeuw is onderdeel van een reorganisatie in het Brabantse Erfgoedland: ook de bladen Brabants Heem en het Noordbrabants Historisch Nieuwsblad houden op te bestaan. De hele boel gaat op in een alles overkoepelend nieuw blad, dat In Brabant gaat heten. Ik citeer een brief die bij het laatste Noordbrabants Historisch Nieuwsblad was gevoegd: Net als het Noordbrabants Historisch Nieuwsblad zal ook In Brabant aandacht schenken aan het nieuws uit het historisch veld. Naast nieuwsberichten en de achtergronden die hierbij horen, zal er nog steeds ruimte zijn voor interviews, columns, cartoons en commentaar van lezers. De wijze van presenteren wordt zelfs verbreed. In Brabant zal namelijk ook uitgebreidere onderzoeksartikelen bevatten, gebaseerd op de bevindingen die archeologen, historici en volkskundigen in hun onderzoek hebben gedaan, en wil het totale erfgoedveld bestrijken. In Brabant richt zich zo op de wetenschapper én de liefhebber. Geen woord over de genealoog. De redactie van De Brabantse Leeuw stelt haar lezers ook met dit nieuwe tijdschrift gerust: er gloort hoop voor de gedrukte Brabantse stamboom: in het tjdschrift dat het eveneens verdwijnende periodiek voor archeologie, geschiedenis en volkskunde "Brabants Heem" zal opvolgen, zal ruimte zijn voor genealogische bijdragen. Dat moet ik eerlijk gezegd eerst nog zien.
Eén voordeel zie ik in ieder geval wel: als lid van alle drie de genoemde bladen gaat deze fusie mij in ieder geval een behoorlijke besparing aan abonnementsgelden opleveren (lijkt me);-)
@Anton
Het probleem heb ik volgens mij al geschetst: er geen markt voor een doorwrocht genealogisch artikel. Er zijn al zoveel manieren om je hobby te beoefenen en te publiceren. Waarom zou iemand nog de extra moeite doen om aan de standaarden van een redactie te voldoen.
Het is, in mijn ogen, een gepasseerd station om een soort van digitale Leeuw te starten. Zou daar wel ineens een actieve redactie opduiken en schrijvers die hun artikelen daar kwijt willen? Ik schat in van niet.
De sneer naar de genealogen is misplaatst, maar feitelijk doe jij niet anders. Jij spreekt je ook uit voor een soort van standaard.
Ga je dan keurmerken uitdelen aan genealogische websites die aan de kwaliteitseisen voldoen? Wie controleert dan al die bronnen? Zijn alle gegevens perse onjuist als een website niet aan de eisen voldoet? Genealogie is een vreemde snoeshaan en geen exacte wetenschap. Interpretatieverschillen zullen er altijd zijn en dat is maar goed ook.
Praktisch niet uitvoerbaar en onwenselijk.
Heb je de ontwikkelingen bij Wiewaswie gevolgd? Daar speelt ook zo'n discussie, het CBG gaat nu een online stamboomfaciliteit bouwen, daar hebben ze subsidie voor gekregen. Er gebeurt van alles, maar niet op het niveau van de Brabantse Leeuw.
Ik vind het jammer, het was een mooi tijdschrift. Ik ben nog steeds bezig met genealogie bij de reconstructie van de bezittingen in Udenhout door de eeuwen heen. Prachtige hobby, geweldig dat er zoveel bronnen online staan
Als je en podium zoekt, dan zijn er ontzettend veel mogelijkheden om je gedachten te uiten, theorieën ter discussie te stellen, genealogieën online te zetten. Daar heb je geen elektronisch tijdschrift voor nodig. Sowieso een vreemde combinatie van woorden ;-)
@Luud: genealogie is geen exacte wetenschap, schrijf je. Dat klopt natuurlijk. Maar het kan wel een vorm van geschiedenwetenschap zijn en in dat geval moet het ook de regels van die kunst volgen. Die 'wetenschappelijke genealogie' vond ik bij De Brabantse Leeuw en een aantal andere genealogische tijdschriften. Iets vergelijkbaars vind ik nauwelijks in het enorme bos van genealogische sites op internet, omdat het er niet is of omdat ik het niet kan vinden. Met het wegvallen van De Brabantse Leeuw valt dus in ieder geval voor mij een gat.
Het probleem is dat 'wetenschappelijke genealogie' niet institutioneel is geworteld. Historici werken aan universiteiten en hebben hun papieren vakbladen. Die hebben het denk ik inmiddels ook niet gemakkelijk meer en ook in die wereld zal een ontwikkeling naar digitale en hopelijk gratis beschikbaarstelling moeten plaatsvinden (ik betaal mijn abonnement op de Bijdragen en mededelingen voor de geschiedenis van de Nederlanden immers vooral voor het produceren van een papieren boekwerk, die kosten vervallen grotendeels bij digitale beschikbaarstelling). De 'wetenschappelijke genealogie' ontbeert een dergelijke institutionele basis en valt dus ook des te sneller om: dat dreigt nu helaas te gebeuren.
Dit klinkt misschien allemaal vreselijk pretentieus, maar dit is wel hoe ik er over denk. Ik wil absoluut niet denigrerend doen over de vele genealogen die op internet actief zijn. Ik kan er alleen niet zoveel mee. Misschien ben ik een eenling, misschien zijn er meer kindred spirits, ik weet net niet. Levensvatbaarheid van een 'digitale leeuw' is daarvan denk ik afhankelijk. En inderdaad Luud, een 'elektronisch tijdschrift' zou het niet moeten worden: laten we als het zover komt wel gebruik maken van alle nieuwe vooral community-achtige mogelijkheden die het internet biedt.
@Anton
Ik denk dat je een goed punt maakt door te stellen dat genealogisch onderzoek een institutionele (wetenschappelijke) basis ontbeert. Terwijl het voor veel wetenschappelijk onderzoek (b.v. medisch) van wezenlijk belang is.
Voor het overige, maar dat heb ik volgens mij al betoogt, zie ik vooral organisatorische problemen voor een dergelijke service, community of iets dergelijks.
En deze twee opmerkingen combinerend denk ik dan: zou dit niet iets zijn waar het CBG een oplossing zou kunnen bieden, al is het maar in faciliterende vorm.
Mooie discussie hier... ik zal er op de hoofdblog even naar verwijzen voor meer meningen!
Overigens schiet mij ineens een vraag te binnen die mijn favoriete auteur J.J. Voskuil in 'Het Bureau" veelvuldig zichzelf stelde. Hoofdpersoon Maarten Koning werkte bij het P.J. Meertensinstituut, en has als een van zijn taken het in kaart brengen van Nederlandse volksgebruiken. Zaken als "in welke streken gelooft men in kabouters" en "in welke streken hangt men de nageboorte van het paard in de boom", deden hem vaak worstelen met de vraag "wat is wetenschap?" en "is dit wetenschap?"
Misschien off-topic, maar wou het even kwijt ter promotie van Het Bureau :-)
Een reactie posten